Egzersiz ve Öğrenme

Prof. Dr. Niyazi Acer

Beyne ulaşan bilgilere ve vücudun ihtiyaçlarına göre, beyin sinirler arasındaki bağlantı sayısı ve sinyal iletim gücünü ayarlar. Beyindeki bu değişime, esneklik anlamına gelen “plastisite” denir.  Plastisite yasaları gereği beynin sık kullanılan bölgelerinde nöronal büyüme ve genişleme olur, beynin kullanılmayan alanlarında ise küçülme görülür. Anılarımız ve duygularımızla ilgili olan hipokampüs ve amigdala gibi bölgelerde anılarımızı hatırlamassak bu bölgelerde zaman içinde küçülme görülebilir. MR görüntüleme araştırmaları bunu kanıtlamıştır.

Beyin plastisitesi, öğrenme ve hafızanın temel mekanizmasını oluşturur. Beyin plastisitesinin en çok görüldüğü yer hipokampüs’tür. Yeni bilgiler öğrenirken beyindeki sinir hücreleri arasında bağlantı sayısı ve sinyal ileti gücü artar. Bağlantı sayısı ve gücü, o sinirlerin uyarılma sıklığıyla orantılıdır. Sürekli uyarılan sinirler arasındaki bağlantılar artarken kullanılmayan bağlantılar zayıflayarak kopar. Son yıllarda yapılan çalışmalar, öğrenme sürecinin insan uyurken dahi devam ettiğini göstermiştir. Uyanıkken beynin algıladığı yeni bilgiler sonucunda oluşan sinirler arası bağlantılar, uyurken daha da güçlenir. Sinirler arasındaki bağlantıların kalıcı hale gelmesi sonucu uzun süreli hafıza oluşur. Uzun süreli hafıza çok dikkat çeken, çarpıcı bilgilerin beynin uzun süreli depolama tesisine aktarılması ve burada yıllar, hatta on yıllar boyunca saklanabilmesi sonucu oluşur. Cep telefon numaranız, TC kimlik numaranız, ev adresiniz vs. Kısa süreli hafızadaysa hücrelerde kalıcı yapısal değişiklikler değil, geçici işlevsel değişiklikler olur (Minger ve ark. 2001). Bir telefon numarasının 20 sn hafızada tutulması buna örnektir.

Voksel tabanlı morfometri teknikleri kullanarak yapılan tüm beyin analizlerinde precentral gyrus ile parahipokampal gyrus hacimlerinde dans yapanlarda hacim artışı bildirilmiştir (Müller et al., 2016). Sehm ve ark. (2014) 6 haftalık denge eğitimi sonucu sol hipokampus gri maddesinde hacim artışı bildirmişlerdir.  Aerobik eğitiminin hipokampus hacminde önemli bir artış gösterdiği tespit edilmiştir. Özellikle bir yıl boyunca haftada 3 gün düzenli yürümenin hem sağ hem de sol hipokampus hacminde artış gösterdiği bildirilmiştir (%2.12 ve %1.97), (Erickson et al. 2011). Bu sonuçlar bize hipokampüs’te öğrenme sürecinde nöroplastisite özelliğinin önemini göstermektedir (ten Brinke ve ark. 2015).  Öğrenme ve hafıza dediğimiz olaylar beyin bağlantı sisteminin şekillenmesinden meydana gelir.

Kısa bir süre önce yapılan bir araştırmada, katılımcıların iki sefer tekrarladıkları 3 dakikalık hızlı tempolu koşuların ardından, 40 dakika süren yavaş tempolu bir koşuyla kıyaslandığında öğrendikleri yeni kelimeleri akıllarında tutmak konusunda daha iyi bir performans sergiledikleri görülmüştür. Sonuçta bu tür egzersizlerin, beyin hücrelerinin arasında yeni bağlantıların oluşmasında rol oynayan nörotransmitterlerin salınımını teşvik etmekte olduğu sonucu çıkarılmıştır.

Yapılan bir araştırmada, on dakikalık kısa bir yürüyüşe çıkan öğrencilerin, üzerinde 30 ismin yer aldığı bir listeyi, hiçbir şey yapmadan oturan öğrencilerle kıyaslandıklarında çok daha kolay bir şekilde ezberledikleri görülmüştür. Bu durum, yaptıklan yürüyüşün zihinlerinin zinde kalmasına yardıma olmasından kaynaklanmış olabileceğini ortaya çıkarmıştır.

 

Kaynaklar

Minger SL, Honer WG, Esiri MM ve ark. (2001) Synaptic pathology in prefrontal cortex is present only with severe dementia in Alzheimedisease. J Neuropath Exp Neurol, 60 (10): 929-936

Erickson KI, Voss MW, Prakash RS, et al. Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011;108:3017–22.

ten Brinke LF, Bolandzadeh N, Nagamatsu LS, Hsu CL, Davis JC, Miran-Khan K, Liu-Ambrose T. (2015) Aerobic exercise increases hippocampal volume in older women with probable mild cognitive impairment: a 6-month randomised controlled trial. Br J Sports Med. 49(4):248-54.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir